Leerlingen zijn continu in ontwikkeling. Door fundamentele levensvaardigheden op te doen op sociaal-emotioneel gebied, kunnen ze beter hun identiteit ontwikkelen, relaties opbouwen en omgaan met verwachtingen. Weet u van uw leerlingen hoe het gaat met hun sociaal-emotionele ontwikkeling? Kunnen leerkrachten problemen op het gebied van welbevinden signaleren en bespreken? Helpt uw school leerlingen en hun ouders en verzorgers bij vragen over welbevinden? Effectief werken aan welbevinden vraagt ook om signalering. Hoe pakt u dat aan?

Doe periodiek onderzoek bij leerlingen

Ontstaan er problemen of zorgen rond welbevinden? Of zijn ze er misschien al? Daar komt u achter door regelmatig onderzoek te doen. Kijk bijvoorbeeld naar wat u per leeftijdscategorie mag verwachten van een leerling op het gebied van sociaal-emotionele ontwikkeling en formuleer en acties op basis van de uitkomsten uit het onderzoek. Bedenk wel dat iedere leerling uniek is. Niet elke leerling zal dus precies aan de beschrijving voor zijn of haar leeftijdscategorie voldoen.

Om de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen te volgen, is het handig om een leerlingvolgsysteem te gebruiken. Kies er een die past bij uw school en waar de leerkrachten goed mee uit de voeten kunnen. Of zet Jij en Je Gezondheid van de jeugdgezondheidszorg in.

Tip: bekijk Mo telt mee

Wat voor problemen kunnen leerlingen zoal hebben? En welke rol speelt signaleren hierbij? Het filmpje Mo telt mee geeft antwoord – handig om te delen met collega’s.

Reageer adequaat

Hoe herkent u pesten, angst, eenzaamheid, depressie of andere negatieve gevoelens bij leerlingen? En wat doet u als u dit herkent? Bespreek regelmatig met collega’s wat iedereen nodig heeft om dit soort situaties te signaleren en bespreekbaar te maken. Is er een training nodig? Denk aan een training in het herkennen en bespreken van pesten of wanhoop en zelfmoordgedachten, omgaan met lastig en grensoverschrijdend gedrag of traumasensitief lesgeven. Neem contact op met uw Gezonde School-adviseur voor de mogelijkheden.

    Tip: zet Gezonde School-activiteiten slim in

    Kent u sociaal teruggetrokken leerlingen? Zitten er veel faalangstige leerlingen in de klas? Of signaleert een ander probleem, zoals bij leerlingen die last hebben van de scheiding tussen hun ouders? Dan kunt een passende Gezonde School-activiteit inzetten.

    Zorg dat signalen worden opgepakt

    Hoe zorgt u ervoor dat de school continu signalen oppakt? Dit kunt u doen:

    • Zorg voor duidelijke afspraken. Wat doet uw school bij een probleem rond welbevinden? Wie signaleert, beoordeelt en pakt op? Wanneer biedt de school hulp en welke hulp is dat?
    • Leg de afspraken vast in een zorg- of ondersteuningsprotocol en zorg ervoor dat alle schoolmedewerkers het protocol kennen.
    • Bespreek signalen rondom de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen met het zorg- of ondersteuningsteam van de school. In dit team zitten bijvoorbeeld de schoolmaatschappelijk werker, leerplichtambtenaar en de intern begeleider.
    • Bied extra ondersteuning aan leerlingen die dat nodig hebben. Denk aan trainingen over faalangst, assertiviteit, zelfvertrouwen, weerbaarheid of sociale vaardigheden. Hiervoor kunt u samenwerken met het ZATZorg- en adviesteam (ZAT) Een zorg- en adviesteam is een multidisciplinair team, waarin professionals die zorg en ondersteuning bieden aan leerlingen en hun ouders, samenwerken met scholen om problemen van die leerlingen op te lossen. URL: http://www.zat.nl en ketenpartners, zoals de jeugdgezondheidszorg, de jeugdverpleegkundige, de jeugdarts en wijkteams voor gemeentelijke jeugdhulp.

    Meer informatie over signaleren vindt u in de handreiking Sociaal emotionele prolemen tijdig signaleren in het primair onderwijs.

    Informeer leerlingen, ouders en verzorgers

    Bij wie kunnen leerlingen, ouders en verzorgers terecht voor vragen of hulp op het gebied van welbevinden? Het is aan te raden iemand binnen de school aan te stellen als aanspreekpunt. Als leerlingen, ouders en verzorgers weten wie het aanspreekpunt is, wordt de kans kleiner dat problemen blijven bestaan of erger worden. Informeer leerlingen en ouders bijvoorbeeld via:

    • een voorstelronde van het aanspreekpunt bij alle groepen;
    • de schoolwebsite of het leerlingen- en ouderportaal;
    • rapportbesprekingen en tienminutengesprekken.

    Tip: gebruik een praatplaat

    Wilt u met ouders en verzorgers in gesprek over de zorg en ondersteuning in en om de school? Pak dan eens de praatplaat van Pharos erbij.

    Zorg voor het welbevinden van medewerkers

    Leerkrachten die niet lekker in hun vel zitten, kunnen er ook niet goed zijn voor hun leerlingen. Dat geldt ook voor medewerkers die niet voor de klas staan. Houd daarom in de gaten hoe het gaat met uw collega’s. U kunt ervoor kiezen om elke drie jaar een medisch onderzoek te houden onder leerkrachten om dit in kaart te brengen. Hiermee voldoet de school meteen aan een verplichting vanuit de Arbowet.

    Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met het Trimbos-instituut en Pharos.